Berichten

Corona-aanpak

Corona aanpak

Corona - leeg ziekenhuisbed | Groen RechtsSamenvatting

  • De aanpak van de Nederlandse regering kenmerkt zich door hard werken en goede intenties. Helaas is Nederland niet het land dat er internationaal om bekend staat dat we deze crisis goed aanpakken. Regelmatig zelfs integendeel. En ook het percentage doden per miljoen inwoners laat een triest hoog percentage zien.
  • De maatregelen op economisch gebied zijn de positieve uitzondering. Natuurlijk is het wel zo dat een betere virus-aanpak een deel van die economische maatregelen overbodig zou hebben gemaakt. Ook is de uitvoering van steunmaatregelen aan KLM e.a. kritisch beoordeeld door de Rekenkamer, o.a. omdat er niet geleerd is van de lessen uit de financiele crisis. En dat heeft onnodig geld gekost.
  • Algemeen gezegd heeft de Nederlandse aanpak steeds tot gevolg gehad dat het virus sneller was dan de regering (gevoed door het OMT). In het algemeen kwam, en komt, dat door een mix van te laat, te voorzichtig, te weinig en onvoldoende kwaliteit van de uitvoering. In het algemeen is dit het gevolg van de polder aanpak en het op afstand zetten van de ‘uitvoering’ door Rutte.
  • Voorafgaand aan een volgende pandemie gaan wij erop aandringen dat de Nederlandse regering, de zorg en producenten van medische apparaten, hulpmiddelen en beschermingsmiddelen zich verregaand gaan voorbereiden. Die voorbereidingen worden hieronder besproken.
  • Bij een volgende pandemie gaan wij meewerken om te zorgen dat we een regering en OMT hebben die bereid zijn
    1. vooruit te werken (ook als een specifieke dreiging nog niet bewaarheid is of wetgeving nog niet nodig is, toch doen),
    2. parallel te werken (verschillende trajecten tegelijkertijd te laten lopen en niet na elkaar),
    3. sneller te besluiten; dit kan door de polder-aanpak te vervangen door snelle afstemming en besluiten nemen wanneer dat kan. Dat betekent dat de ‘not invented here’ aanpak van het RIVM tijdelijk vervangen zal moeten worden door bescheiden leren van meer succesvolle buurlanden (‘als zij het zeggen, dan zal het voorlopig wel goed zijn’),
    4. impopulaire maatregelen te nemen (zo is er tot een intelligente lockdown besloten niet om epidemiologische redenen maar omdat ‘het Nederlandse volk nog niet klaar voor was’ voor een zwaardere lockdown,
    5. te werken met ‘scenario management’, waarbij maatregelen worden genomen voor als het meezit, maar ook als het tegenzit,
    6. tussentijds te evalueren, daarvan te leren en dat meteen toe te passen. Zo is tot nu toe vastgehouden aan een communicatie-aanpak op basis van ‘we zijn allemaal volwassen’, terwijl al heel lang duidelijk is dat die onvoldoende werkt. En aan de positieve kant te experimenteren met het openen van bijvoorbeeld grote restaurants of bepaalde sectoren in het bedrijfsleven,
    7. situationeel te communiceren, d.w.z. de communicatie inhoud, vormgeving en stijl aan te passen aan de het doel en de doelgroep.
  • Om zoveel mogelijk van de pandemie te leren zal een onpartijdige, wetenschappelijke, evaluatie nodig zijn van het hele traject.
    • Het gaat om een evaluatie met een brede minimum definitie, waardoor er geen factoren om politieke redenen worden uitgesloten die tijdens het onderzoek relevant blijken te zijn.
    • De scope betreft alles van de situatie voorafgaand aan de pandemie, de verspreiding van het virus en alle maatregelen die er genomen zijn, en van medische maatregelen en de communicatie, tot de manier waarop het traject democratisch verlopen is. En dit alles ook in vergelijking met het buitenland.

Inleiding

Vele regeringen, instellingen en mensen over de hele wereld worstelen met de corona aanpak. De afweging tussen de belangen van corona-zieken en andere zieken, tussen corona-zieken en de economie en tussen corona-zieken en onze (grondwettelijke) vrijheden zijn stuk voor stuk lastig.

Helaas is het niet zo dat Nederland, of onze regering of Rutte buiten Nederland worden genoemd als voorbeeld van landen of leiders die het goed hebben gedaan. Natuurlijk hebben zij hard gewerkt en hun best gedaan, maar Nederland is niet het schoolvoorbeeld voor andere landen.

Maar … in plaats van alleen maar kritiek te leveren, willen wij vooral suggesties aandragen voor hoe het beter kan. Daarom bespreken wij hier:

  • een korte evaluatie
  • hoe we een volgende pandemie zouden kunnen voorbereiden,
  • hoe wij voorstellen om met een volgende pandemie om te gaan.

NB: in een volgende update bespreken we ook waarom het juist in Nederland waarschijnlijk zo gegaan is als het gegaan is en een (chronologisch) overzicht hoe het verlopen is.

Een griepje?

NB: waar we niet op ingaan is de hele discussie rondom de vraag in hoeverre het virus serieus genomen moet worden omdat het eigenlijk niet meer dan een griep virus is e.d. Er is een virus, en het heeft direct en indirect veel zieken en doden tot gevolg; dat is ons uitgangspunt. Wel is er veel meer open discussie en evaluatie nodig over de gevolgen van epidemiologische keuzes voor de andere medische zorg, de economie en de psychologische en maatschappelijke gevolgen. De dominante afweging blijft steeds of de primaire zorg het aankan, en dat doet een land als Nederland te kort. Ook heeft het waarschijnlijk onnodige schade tot gevolg. NB: zie verder bij Voorbereidingen de noodzaak tot een onpartijdige evaluatie.

Evaluatie: hard gewerkt, maar …

Nederland, onze regering en Rutte

Helaas is het niet zo dat Nederland, of onze regering of Rutte buiten Nederland worden genoemd als voorbeeld van landen of leiders die het goed hebben gedaan. Natuurlijk hebben zij hard gewerkt en hun best gedaan. Echter, de grote voorbeelden zijn eerder Merkel, of Ahern van Nieuw-Zeeland die snel vergaande beslissingen durven te nemen en nieuwe kansen (zoals vaccineren) op tijd en goed voorbereiden. En daarmee de menselijke en economische schade verkleinen.

Corona in Nederland lijkt door onze regering te worden gezien als een bestuurlijk probleem, waarbij alle politieke risico’s steeds weer moeten worden uitgesloten door veel overleg en adviezen. Iets voor de zekerheid vast invoeren, ook als nog niet helemaal duidelijk is of het bewezen of besloten gaat worden, is niet aan de orde. Iets anders wat opvalt, is dat er nauwelijks vooruit of parallel wordt gewerkt; bijna alles wordt volgtijdelijk uitgevoerd. De WHO en de rest van de wereld adviseren en gebruiken vanaf het begin mondkapjes; wij gaan pas wetgeving maken als het parlement akkoord is gegaan met de mondkapjes-plicht, in het najaar.

Beleid is gelukkig gecompenseerd door onze zorgmedewerkers

Veel is goed gegaan omdat zorgmedewerkers ondanks het zwakke beleid en de zwakke ondersteuning door de regering zelf over alle normale organisatorische, maar ook persoonlijke, grenzen heen samenwerking hebben gezocht en een fantastische inspanning hebben geleverd.

Vergelijking Duitsland en Denemarken

De vergelijking met andere landen is moeilijk vanwege allerlei factoren als aantal IC-bedden, dichtbevolktheid, omgaan met al dan niet behandelen van patiënten in hun laatste levensfase, samenstelling van de bevolking, cultuur (meer of minder gezinnen met verschillende generaties), mate waarin sterfgevallen echt aan corona kunnen worden toegewezen, e.a. Als we kijken naar wat de corona-sites van Volkskrant e.d. als een goede indicator beschouwen, dan kom je al gauw op het aantal sterfgevallen per miljoen inwoners.

Corona - sterfte per miljoen inwoners op 14 december | Groen Rechts

(c) Volkskrant – selectie op corona pagina

En als we deze grafiek bekijken, dan doen wij (19-12: 607 per milj. inw) het dus in vergelijking met Duitsland (19-12: 307 per milj. inw) en Denemarken (19-12: 174 per milj. inw) niet goed. We hebben minstens tweemaal zoveel sterfgevallen als Duitsland.

NB: we gaan hier uit van de cijfers van de Volkskrant en hun bron het Johns Hopkins instituut. Discussies in zogenaamde andere ‘werkelijke aantallen’ etc. vinden we niet interessant, o.a. omdat we ervan uitgaan dat die getallen bij andere landen dan ook wel of niet ter discussie staan of volgens sommigen vervalst zijn etc. Het gaat er gewoon om dat Nederland al vanaf het begin in de top 10, 20 of 30 staat, terwijl bijvoorbeeld Duitsland een stuk lager staat en het dus, als puntje bij paaltje doet, verhoudingsgewijs veel minder doden heeft te betreuren dan wij.

Samenvatting

Als we het net zo goed als Duitsland hadden gedaan dan waren er duizenden mensen minder overleden. En dat is de verantwoordelijkheid van Rutte en De Jonge, daarbij gesteund door de rest van het kabinet. De Jonge is niet in staat gebleken zo’n crisis goed aan te kunnen. Rutte heeft zich steeds verscholen achter het OMT (dat daarom ‘heilig’ verklaard werd), maar hij is gewoon verantwoordelijk. Hij bleef en blijft de specifieke verantwoordelijkheden bij de vakministers neerleggen, en hij liet hen dus doormodderen. Toen dat niet werkte, en dat was in april en mei al duidelijk, had hij moeten ingrijpen en dat heeft hij niet gedaan. Vergelijk ook de Toeslagen-affaire.

Andere schade

Naast de directe schade voor de corona-patiënten en hun families, is er de schade door

  • uitgestelde zorg of zorg die van lagere kwaliteit was of meer risicovol door de gevaarlijke omgeving in de ziekenhuizen en andere zorgstelling’;
  • economische schade, korte en lange termijn;
  • psychologische schade, korte en lange termijn
  • maatschappelijke schade, door ook hier versterking van de verschillen (net als bij de racisme en integratie debatten)

Wat te doen bij een volgende pandemie?

Dit bestaat uit twee delen: a) wat zouden wij voorbereiden voor een volgende pandemie, en b) wat zouden we anders doen tijdens die pandemie?

Voorbereiding

  • Evaluatie: een niet-politieke evaluatie uitvoeren, met zoveel mogelijk benchmarking met andere landen, en binnen Nederland tussen regio’s en gemeenten. Belangrijk onderdeel is de evaluatie van de uitwerking van de maatregelen op de belangen van corona-zieken en andere zieken, tussen corona-zieken en de economie en tussen corona-zieken en onze (grondwettelijke) vrijheden. Een ander belangrijk onderdeel is voordelen en nadelen van maatregelen ‘voor het geval dat’ dan wel ‘bewezen’.
  • Crisis-organisatie: een crisis-organisatie inrichten, geleid door premier en 2 ministers, die bij een volgende crisis de leiding heeft. Ministeries, regio’s, gemeenten opereren binnen de richtlijnen en adviezen van die crisis organisatie. De crisisorganisatie bestaat vooral uit crisismanagers. Uit het overleg met een OMT of andere tijdelijke organen komt de input voor hun beslissingen;
  • Outbreak Management Team: een OMT inrichten dat is samengesteld uit alle benodigde specialisten op gebieden als crisisbeheersing, zorg, economie, communicatie, ethiek, (massa-)psychologie e.a.. De medici en virologen kunnen daarbij een groter eigen overleg inrichten waarvan drie vertegenwoordigers in het nieuwe OMT komen;
  • Zorg organisaties – zorg fragmentatie en decentralisatie: de werking en samenwerking van de GGD’s, de huisartsen en andere betrokken organisaties en hun inrichting (regio’s, software, bestuursvormen e.a.) evalueren en verbeteren. Nu is veel goed gegaan door zorgmedewerkers die over de normale grenzen heen samenwerking hebben gezocht … Ook zonder een pandemie zou de zorg gebaat zijn bij minder ‘verpoldering’ en duidelijker indeling, waarbij samenwerking, veilige uitwisseling van data en kwaliteit de basis is.  Centralisatie van een deel van de besluitvorming, zeker in crisistijden, kan nodig zijn. Het eindresultaat zal moeten zijn dat we sneller kunnen reageren dan het virus. Zo simpel is het.
  • Zorg tegenstem: schijnbaar in tegenstrijd met het vorige punt zal de zorg weerbaarder moeten worden in hun taak om op basis van een medische en psychologische afweging te besluiten over de zorg. Nu kon VWS een lockdown afkondigen die ook op de zorg van grote invloed was. Een volgende keer zal de zorg zelf moeten kunnen besluiten hoe zij de benodigde kwaliteit voor de hele Nederlandse bevolking kan leveren; d.w.z. ook voor niet-corona zorg. En ook daarvoor is een minder gefragmenteerde zorg noodzakelijk.
  • Routekaart: een routekaart maken op basis van een evaluatie van de aanpak in Nederland en vergelijkbare landen, input van de WHO etc. en daar ook naar handelen door uitvoeren, evalueren, aanpassen (Plan-Do-Check-Act)
  • Ethiek: ethische discussies voeren, waarin medische, economische, psychologische en andere factoren transparant worden meegewogen. En dan een besluit nemen over lockdowns waar bijv. ouderen beschermd worden en jongeren en werknemers zoveel mogelijk hun gang kunnen gaan, of restaurants open zijn, maar cafés niet, of sneltests verplicht zijn in openbare ruimtes en werkplekken e.a.
  • Draaiboek zorg: een draaiboek maken voor het volledig ophouden van de zorg in Nederland en het toewijzen van een aantal ziekenhuizen per regio die zich uitsluitend met corona patiënten zullen bezighouden, waar nodig aangevuld met militaire ziekenhuizen of inzet van militairen. Als deze vol zijn, dan zal (dus eerder) ondersteuning door buurlanden moeten worden gevraagd voor met name de corona-patiënten. De zorg in de andere ziekenhuizen kan dan doorgang vinden;
  • Zorg capaciteit: apparatuur inkopen en mensen opleiden waardoor we (ook) in crisissituatie door virussen of andere bedreigingen onze capaciteit snel kunnen uitbreiden
  • Productie in Nederland: een lijst maken van alle bedrijven in Nederland die de productie van beschermingsmiddelen, apparatuur, testapparatuur en grondstoffen, vaccin-ingrediënten en medicijnen kunnen opschalen en/of overnemen, en daar afspraken mee maken. Waar nodig daar al aanbestedingen mee doen die tweejaarlijks worden geüpdatet;
  • Besluitvorming – transparant en data gestuurd: transparante besluitvorming inrichten met heldere cijfers; in alle openheid vastleggen welke factoren van belang zijn, inclusief hun weging. Nu hebben factoren meegespeeld als eigen ideeën over onze volksaard, of inschatting van de populariteit van maatregelen door raadplegen van social media als Twitter, naderende verkiezingen e.d.
  • Instituten als het RIVM worden losgemaakt van de regering: vanuit de wens om het democratische proces te beheersen, worden instituten als het RIVM ‘gestimuleerd’ om de juiste informatie aan te leveren of adviezen te geven. Dit gebeurde hiervoor al bijv. de luchtvaart. Bij de coronacrisis is dat bijvoorbeeld in de beginfase gebeurd, zodat medewerkers in de ouderenzorg geen beschermingsmiddelen kregen op advies van het RIVM, terwijl achteraf bleek dat dat was omdat er domweg niet voldoende beschermingsmiddelen waren. Toen is er dus een praktische keus gemaakt, die epidemiologisch is verantwoord. Deze keus had VWS moeten maken en communiceren, en alleen maar op basis van die beschikbaarheid. En deze keus heeft vele doden tot gevolg gehad.
  • Data: big data dashboard daarvoor inrichten met betrouwbare gegevensstromen van alle benodigde informatieleveranciers, elke dag van de week. De informatieleveranciers krijgen daarvoor een wettelijke en dagelijkse informatie-leverplicht. De knulligheid door in vakanties of in het weekend niet aangeleverde gegevens en schattingen door ICT-problemen zou niet nodig voorkomen in een land als Nederland;
  • Communicatie: inrichten op alle niveaus van geletterdheid en culturele achtergronden van de Nederlandse bevolking, in de verschillende talen maar ook beeldtalen. De communicatie permanent evalueren en waar nodig specifieke communicatie acties uitvoeren, discussies aangaan, doelgroepen benaderen etc. Juist ook de tegenstemmen zullen serieus genomen moeten worden.
  • Locaties: test- en vaccinlocaties voorbereiden en procedures uitwerken en oefenen.
  • Ventilatie-systemen: verbeteren in alle instellingen voor zorg, ouderen, scholen en andere intensief gebruikte locaties o.b.v. van een wettelijk vastgesteld minimum kwaliteit.
  • Preventie: meer doen aan preventie met programma’s voor bestrijden van obesitas, luchtkwaliteit verbeteren, meer bewegen en gratis fruit en groente op scholen, lagere of geen BTW voor gezond voedsel e.a.
  • Wetgeving ontwikkelen voor crisissituaties: in alle rust wetgeving ontwikkelen voor crisismaatregelen.
  • Parlementaire democratie: wetten aannemen om te zorgen dat regering en parlement hun grondwettelijke rol spelen, waaronder voldoende afstand houden om kritisch het beleid te volgen (ook het parlement heeft niet ingegrepen toen het virus rondwaarde in de verpleeghuizen). Een toetsing aan de Grondwet zal wat Groen Rechts betreft sowieso standaard moeten worden.
  • Journalistiek: voor zover mogelijk, en nodig, kritisch onderzoek door journalistiek stimuleren. Helaas zijn zij in het voorjaar al snel vervallen in een kritiekloze houding die tot nu toe in zekere mate nog voortduurt (journalisten hebben bijvoorbeeld laten doorschemeren dat zij bij de persconferenties geen lastige vragen durven te stellen). In combinatie met de houding van het parlement betekent dat dat het Nederlandse volk onvoldoende vertegenwoordigd en beschermd werd.

Tijdens een volgende pandemie

Een ding is duidelijk: na boven genoemde voorbereidingen moet een regering, het crisismanagement en de zorg in staat zijn om sneller te reageren dan het virus. Bij een volgende pandemie hopen wij daarom dat we een regering en OMT hebben die bereid en in staat zijn tot het volgende:

Vooruit werken

Vooruit te werken betekent een vaccinatie voorbereiden op het moment dat het virus zich serieus verspreidt. Dus vooruitwerken ook als een specifieke dreiging nog niet bewaarheid is of wetgeving nog niet nodig is of een vaccin nog niet ontwikkeld is.

Parallel werken

Parallel werken, door verschillende trajecten tegelijkertijd te laten lopen en niet na elkaar.

Snelle besluiten

Sneller te besluiten; dit kan door ‘besluiten na eigen onderzoek’ (de ‘not invented here’ aanpak van het RIVM) te vervangen door ‘als zij het zeggen, bijv. Duitsland, zal het voorlopig wel goed zijn’. Ook het ijzeren ritme van de dinsdagen en de persconferenties heeft het virus in de kaart gespeeld.

Impopulaire maatregelen

Impopulaire maatregelen nemen. Zo is er tot een intelligente lockdown besloten niet om epidemiologische redenen maar omdat ‘het Nederlandse volk nog niet klaar voor was’ voor een zwaardere lockdown. Dit past bij de andere besluiten van de laatste kabinetten.

Scenario management of het zekere voor het onzekere nemen

Ook bij een volgende pandemie zullen er veel onzekerheden zijn. Het is beter om liever te vroeg of teveel bedden te regelen, tests in te kopen of mensen op te leiden, dan achteraf te merken dat er te laat, te weinig etc. Te werken met ‘scenario management’, waarbij maatregelen worden genomen voor als het meezit, maar ook als het tegenzit;

Evalueren, experimenteren, maatwerk, evalueren …

Tussentijds evalueren, daarvan leren en dat meteen toepassen (zoals bijv. bij de communicatie-aanpak op basis van ‘we zijn allemaal volwassen’ die al heel lang niet werkt). En daar hoort ook bij om de adviezen van een OMT te toetsen aan het WHO en internationale medische gemeenschap.  Of te experimenteren met het openen van bijvoorbeeld grote restaurants of bepaalde sectoren in het bedrijfsleven.

Alles doen wat nodig is – whatever it takes

Gewoon doen wat nodig is, en je dan daarna bijv. afvragen of er aanbestedingsregels  overschreden zijn. En als dat nodig is, en een minister overtreedt de regels , dan deze laten aftreden om bij te dragen aan de boodschap dat de regels niet mogen worden overtreden.

Situationeel communiceren

Situationeel communiceren, d.w.z. de communicatie inhoud, vormgeving en stijl aan te passen aan de het doel en de doelgroep.

Zorg – preventie en solidariteit

Zorg – preventie en solidariteit

  • Preventie: BTW op gezond voedsel naar 0%; op termijn alleen voor biologisch en Beter Leven ***. Op school gezonde lunch en bewegen overal verplicht
  • Voedsel is onderbelicht in het beleid rondom gezondheid en preventie. Waar sigaretten en alcohol kunnen rekenen op grote aandacht, lijken vet en suiker de dans te ontspringen.
  • Er komt daarom 1 kwaliteitskeurmerk voor voedsel, waarin de verschillende deelaspecten van de honderden keurmerken in verwerkt zitten.
  • Obesitas is een epidemie die ook zo aangepakt moet worden. Om te beginnen zal er in ziekenhuizen, onderwijs, overheidsinstellingen snel een overgang moeten worden gemaakt naar gezond voedsel, in samenwerking met cateraars.
  • BTW op gezond voedsel naar 0%; ongezond voedsel wordt juist duurder.
  • Op scholen wordt het aanbieden van een gezonde lunch en bewegen overal verplicht
  • Betaalbaar maken van sport voor iedereen en meer inzet van de schoolarts.

Gezondheidszorg = ongezondheidszorg

Bij gezondheidszorg gaat het in feite vaak om behandelen als er klachten zijn, en dus om ‘ongezondheidszorg’. Daar wordt veel belastinggeld en eigen bijdragen aan besteed: eerstelijnszorg, tweedelijnszorg etc. Relatief weinig geld wordt besteed aan preventie en gezond leven, eten, bewegen, slapen. Dat is vreemd, want een flink deel van onze ziektes heeft te maken met hoe we ‘normaal’ leven.

Er is een relatie tussen ons gedrag en een flink deel van de kosten van de zorg. Wij denken daarom dat we meer gezamenlijke verantwoordelijkheid van elkaar kunnen vragen: oefeningen doen, pillen slikken, dieet volgen. Dat zullen we samen met de zorgverleners nog wel moeten leren. En solidariteit in de zorg: geldt dat ook voor de kosten van ongelukken tijdens de skivakantie?

Preventie, kwaliteit, innovatie en samenwerking worden leidend. Vrijblijvendheid bij burgers en zorgverleners veranderen naar verantwoordelijkheid nemen.

Preventie

  • Obesitas is een epidemie die ook zo aangepakt moet worden. Om te beginnen zal er in ziekenhuizen, onderwijs, overheidsinstellingen snel een overgang moeten worden gemaakt naar gezond voedsel, in samenwerking met cateraars.
  • Gezond voedsel: lagere prijzen voor gezond voedsel. De BTW wordt 0% voor biologische groente, fruit, vegetarische vlees- en zuivelvervangers en Beter Leven *** vlees (bij voorkeur kip; varken en zeker rundvlees zijn onvoldoende duurzaam te produceren). Plofkippen en vergelijkbaar vlees wordt duurder.
  • Keurmerken: er komt één keurmerk voor voedsel en producten v.w.b. gezondheid, leef-en werkomstandigheden van de mensen die deze maken, dieren en planeet. Dit kan door voedsel- en productinformatie te combineren met bestaande keurmerken (er zijn er meer dan genoeg!), aangevuld met verplichte informatie uit jaarverslagen.
  • Schoolarts: onderzoek naar kwaliteit en eventueel verplicht maken
  • Gezond eten in overheidsgebouwen: we noemden al: gezond eten in alle (semi-)overheidsgebouwen, w.o. ook alle scholen;
  • Artsen: trainen van artsen (en in opleiding verwerken) van aandacht voor leefstijl, goede voeding, sporten etc.;
  • Scholen: op scholen gezonde lunches en bewegen overal aanbieden
  • Betaalbare sport: toegankelijk en betaalbaar maken van sport voor alle kinderen. Dit kan betekenen dat kleding en schoenen vergoed worden waar nodig (nu een beletsel);
  • Snackbars niet bij scholen: net als coffeeshops zullen ook snackbars in de buurt van scholen worden beperkt. Daarnaast zal er een maximum aan snackbars per buurt moeten komen. Juist in armere wijken, waar al ongezonder wordt gegeten, zijn snackbars oververtegenwoordigd;
  • Voorlichting: op school, maarook op TV en social media, o.a. met het al genoemde ene keurmerk dat verplicht op al het voedsel zal moeten komen;
  • Veiligheid: van een andere orde is het verplaatsen van pluimvee- en andere vee-bedrijven naar een gepaste afstand van woongebieden. Een pluimveebedrijf lijkt ‘natuurlijk’, want het gaat om dieren, maar het is eigenlijk een industriële activiteit waarbij o.a. veel fijnstof vrijkomt, wat slecht is voor de longfunctie (astma).
  • Snelheid op wegen: verlagen van snelheden op wegen in of rond steden en dorpen.

Obesitas

Obesitas is een epidemie geworden, met o.a. een recordaantal obesitas patiënten jonger dan 5 jaar. De overheid zal het goede voorbeeld moeten gaan geven: catering in alle (semi-)overheidsgebouwen zal zo snel mogelijk gezond en duurzaam moeten worden. Concreet zal er in ziekenhuizen, onderwijs, overheidsinstellingen e.a. publieke locaties versneld een overgang moeten worden gemaakt naar gezond en duurzaam voedsel. Dit zal moeten gebeuren in samenwerking met cateraars. Geen ‘herenakkoorden’, zoals het niet-werkende suikerakkoord van Schippers met de voedingsindustrie. Een deel van de cateraars is overigens op eigen initiatief hier al naartoe overgegaan. Voor de rest: een overgangsperiode van 2 jaar met daarna naleving. De maatschappelijke (en zorg-)kosten zijn domweg te hoog.

De (liberale) individuele vrijheid om ongezond voedsel te kopen en verorberen blijft vanzelfsprekend overeind, maar dat is nog iets anders dan dat ongezond voedsel in de publieke sector, en zelfs ziekenhuizen, wordt gepromoot of zelfs het enige aanbod is. Ook op scholen wordt het nog teveel met de paplepel ingegoten.

Ongezond gedrag kost ons allemaal geld, maar we blijven solidair

Niet alleen vanuit concrete preventie, bijv. voor obesitas, maar ook gezien wat het ons kost zou het dus slim zijn als mensen zo gezond mogelijk leven. Dat vragen we alleen niet van elkaar; er zijn wat voorlichtingsprogramma’s maar daar blijft het bij. Tegelijkertijd gaan we bij ziekte uit van solidariteit. En uit onderzoek blijkt ook dat Nederlanders dat eigenlijk ook niet ter discussie stellen. Het kan ons allemaal overkomen. We stellen daarom geen vragen bij iemands gedrag, en dragen vervolgens gezamenlijk de kosten, ook als die direct het gevolg zijn van heel erg onverstandig gedrag.

Veel aandoeningen, zoals obesitas, hebben een genetische of sociale basis, en de individuele burger kan het krijgen van de aandoening natuurlijk niet worden aangerekend. Wat we wel van elkaar kunnen vragen is dat iemand zich meldt bij zijn arts om te doen wat hij of zij kan. En van ouders kunnen we vragen dat zij dat zo vroeg mogelijk doen met hun kind.

Preventie

Aandacht voor gezond eten, bewegen wordt ook al snel als betuttelend beschouwd, want mensen zijn toch vrij om hun leven in te richten zoals zij willen. Je zou het ook om kunnen draaien: andere mensen mogen ons kennelijk door hun manier van leven extra op zorgkosten jagen. Zie verder hieronder.

Als solidariteit te duur wordt…

Als de zorgkosten verder stijgen, en dat blijven ze doen, dan denken wij dat die solidariteit minder zal worden. De laatste jaren zijn er veel nieuwe innovatieve technologieën en behandelingen toegevoegd aan het vergoedingenpakket. Maar deze behandelingen, bijvoorbeeld voor de bestrijding van kanker, zijn erg duur en drukken dus zwaar op de zorgbegroting. Met de huidige aanpak zal de eigen bijdrage stijgen, dan wel de zorgtoeslag lager worden.

Gezamenlijke verantwoordelijkheid

De zorg en de financiering ervan zijn nu erg complex. Toch is het duidelijk dat er een relatie is tussen ons gedrag en een deel van de kosten van de zorg. Wij denken daarom dat we meer gezamenlijke verantwoordelijkheid van elkaar kunnen vragen. Het is wat ons betreft logisch dat je een kuur afmaakt, dat je je oefeningen doet en dat je je aan de eetvoorschriften houdt. Die benadering is niet wat we gewend zijn; maar wel noodzakelijk. We zullen daarbij geholpen moeten worden met aandacht van zorgverleners, en aantrekkelijke hulpmiddelen als applied gaming. Vanuit de gezondheidszorg zal dit moeten worden ontwikkeld.

Die gezamenlijke verantwoordelijk betreft dus ook de zorgverlener. De behandeling is dus niet een maagverkleining, maar een traject dat leidt tot blijvend lager gewicht (de maagverkleining is een van de middelen).

Solidair met alles?

Daarnaast is het een optie om bijv. een referendum te houden of  een ‘echte discussie’ te voeren over die solidariteit. We kunnen ons afvragen of alle zorg-, vervoer- en andere kosten ten gevolge van bijvoorbeeld een gebroken been tijdens de skivakantie vergoed moeten worden? Als er meer dan 400.000 arme kinderen zijn in Nederland die niet kunnen trakteren op school bij hun verjaardag, en ook geen sportschoenen kunnen kopen, dan is misschien wat veel gevraagd om hen te vragen mee te betalen aan kosten ten gevolge van risicovolle sporten. Dat betekent wat ons betreft dat alle kosten van een gebroken been tijdens de skivakantie t/m de laatste controle in Nederland voortaan door de skiër zelf verzekerd moeten worden.

Schoolarts (verplicht?)

Obesitas is een van de aandoeningen waar vroege herkenning een groot verschil kan betekenen. Behandeling van kind en gezin kunnen dan immers al vroeg worden gestart. Dit geldt voor veel meer aandoeningen. Er zal daarom veel meer aandacht moeten komen voor vroege herkenning en preventie in het algemeen. Hier is een belangrijke rol weggelegd voor de schoolarts.

Deelname aan de schoolarts is vrijwillig. Je bent dus niet verplicht om te gaan. Zo’n tien procent van de ouders weigert hun kind naar de schoolarts te laten gaan. We zullen onderzoek moeten doen welke ouders dit zijn, en wat de redenen zijn, om te voorkomen dat dit juist de kinderen zijn die op andere plekken ook al buiten de boot vallen.

Voedsel en waren – oerwoud van keurmerken 

Voedsel is onderbelicht in het beleid rondom gezondheid en preventie. Waar sigaretten en alcohol kunnen rekenen op grote aandacht, lijken vet en suiker de dans te ontspringen.

Één keurmerk

De recente teruggang van 99 naar 11 topkeurmerken door Milieu Centraal is sympathiek maar voor de consument natuurlijk nog steeds onwerkbaar.

Er komt één kwaliteitskeurmerk voor voedsel, waarin de verschillende deelaspecten van de honderden keurmerken in verwerkt zitten. Later zal dit worden uitgebreid naar producten en diensten. Deze informatie zal als ‘open data’ beschikbaar zijn voor websites en apps. Daarmee kunnen burgers worden ondersteund bij de keuzes die zij maken in winkel, kantines e.a. Later volgen restaurants, kledingwinkels e.a. bedrijven en organisaties. Als er straks op een reep ‘gezond’ staat, dan kan men aan het keurmerk zien of dit ook daadwerkelijk zo is.

Dit keurmerk zal worden onderhouden door de organisaties, bedrijven en burgers gezamenlijk. Net als de FDA in de VS zullen wij alle partijen uitnodigen om bij te dragen met factoren, criteria en weging om te bepalen wat ‘gezond’, ‘diervriendelijk’, ‘goed voor de natuur’, ‘duurzaam’ e.d. precies betekenen.

Samenwerking en transparantie

Dit keurmerk zal moeten worden onderhouden door organisaties, bedrijven en burgers gezamenlijk. Net als de FDA in de VS zullen wij alle partijen uitnodigen om bij te dragen met factoren, criteria en weging om te bepalen wat ‘gezond’, ‘diervriendelijk’, ‘goed voor de natuur’ e.d. precies betekent.  Daarin kunnen bijv. ook uitbuiting in derde wereldlanden worden opgenomen. Ook de uitkomsten van Radar, Keuringsdienst van Waarde, nieuws, wetenschappelijk onderzoeken en reviews van burgers kunnen worden verwerkt; elk met een eigen bijdrage en weging.

Voedsel = Waren

Recent onderzoek (Consumentenbond) heeft laten zien dat er nog veel te veel wordt gesjoemeld met het voedsel dat wij eten. Het gaat dan niet alleen om vlees, maar ook om bijv. honing, olijfolie, oregano, kabeljauw e.a. Het motief is simpel: lagere inkoop voor de producent en dus meer winst. Deze situatie duurt al veel te lang. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) bewaakt de veiligheid van producten voor consumenten. Deze NVWA is hierin veel te laks en afwachtend.

De voedselschandalen in het verleden hebben duidelijk gemaakt dat wetgeving ook tekort schiet. Als een vleeshandelaar paardenvlees met medicijnenresten verwerkt, of paardenvlees van onbekende herkomst verwerkt, dan is dat een economisch delict. Wij zeggen daarentegen: dit is het doelbewust schade toebrengen aan mensen, dan wel het risico accepteren dat er schade ontstaat. En daarmee is het een zaak voor het strafrecht.

Organisaties nu

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) is een onafhankelijke toezichthouder die zich sterk maakt voor consumenten en bedrijven. ACM houdt toezicht op de mededinging, een aantal specifieke sectoren en het consumentenrecht. Met als doel een gelijk speelveld met bedrijven die zich aan de regels houden, en goedgeïnformeerde consumenten die voor hun recht opkomen. ………. Telecom, vervoer, post en energie: ACM stelt regels op voor de markten voor telecommunicatie, vervoer, post en energie. Dit doen we omdat concurrentie in deze sectoren niet vanzelf gaat. Met deze regels willen wij ook de betaalbaarheid, kwaliteit en beschikbaarheid van producten en diensten garanderen. Tot slot houden we toezicht op zorgaanbieders die willen samenwerken.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt de veiligheid van ons voedsel in de gaten. Daarvoor zijn wetten en regels opgesteld. De NVWA controleert of bedrijven die zich met eten bezig houden zich aan de wetten en regels houden. De NVWA valt onder het ministerie van Economische Zaken (EZ). Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is de tweede opdrachtgever van de organisatie.
Wat ons betreft komt de NVWA onder Volksgezondheid, Welzijn en Sport te vallen. Die heeft de hoogste prioriteit voor de invloed op gezondheid en welzijn van mensen.